Cập nhật: 16/03/2020

Phân chia di sản thừa kế thực tế

1. Tình huống 1 – Thừa kế theo pháp luật

Bố mẹ tôi có 3 người con, gồm tôi là con trai trưởng và 2 em gái đều đã lập gia đình. Bố mẹ tôi có một ngôi nhà 3 tầng trên diện tích đất 40m2 do bố mẹ tôi đứng tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Không may cách đây 1 năm mẹ tôi qua đời do mắc bệnh hiểm nghèo và không để lại di chúc. Ông bà nội và ông bà ngoại của tôi vẫn còn sống. Xin hỏi việc phân chia tài sản thừa kế của mẹ tôi sẽ như thế nào?

Trả lời:

Tài sản chung của bố mẹ bạn có ngôi nhà 3 tầng trên diện tích đất 40m2 nên phần di sản thừa kế của mẹ bạn để lại là ½ ngôi nhà 3 tầng trên diện tích đất 40m2 đó.

Do mẹ bạn mất không để lại di chúc nên di sản thừa kế của mẹ bạn sẽ được chia đều cho những người được hưởng thừa kế theo pháp luật ở hàng thứ nhất theo quy định tại Điều 649, Điều 650, Điều 651 Bộ luật dân sự 2015.

Hàng thừa kế thứ nhất của mẹ bạn gồm: bố bạn, 3 anh em bạn, ông ngoại bạn, bà ngoại bạn, tổng cộng có 6 người sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau, mỗi người được hưởng 1/6 di sản của mẹ bạn để lại.

Do di sản của mẹ bạn để lại không thể chia đều bằng hiện vật cho 6 người được nên những người thừa kế có thể thỏa thuận về việc định giá hiện vật và thỏa thuận về người nhận hiện vật; nếu không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia theo Điều 660 Bộ luật dân sự 2015. Ví dụ định giá ngôi nhà của bố mẹ bạn là 2,4 tỷ thì di sản thừa kế của mẹ bạn là ½ của 2,4 tỷ là 1,2 tỷ, chia đều cho 6 người mỗi người sẽ được 200 triệu, nếu bố bạn nhận hiện vật thì sẽ trả cho 3 anh em bạn mỗi người 200 triệu, ông ngoại bạn 200 triệu, bà ngoại bạn 200 triệu là xong.

Tuy nhiên, nếu việc chia di sản ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của bố bạn thì bố bạn có quyền yêu cầu Tòa án xác định phần di sản mà những người thừa kế được hưởng nhưng chưa cho chia di sản trong một thời hạn nhất định. Thời hạn này không quá 03 năm, kể từ thời điểm mẹ bạn mất. Hết thời hạn 03 năm mà bố bạn chứng minh được việc chia di sản vẫn ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của mình thì có quyền yêu cầu Tòa án gia hạn một lần nhưng không quá 03 năm theo quy định tại Điều 661 Bộ luật dân sự 2015.

2. Tình huống 2 – thừa kế theo pháp luật

Bố mẹ tôi có 4 người con, 3 con trai và 1 chị gái cả và đều đã lập gia đình riêng. Năm 2017 bố tôi qua đời và không để lại di chúc. Đầu năm 2018 chị gái tôi cũng qua đời do mắc bệnh hiểm nghèo và không để lại di chúc, vợ chồng chị ấy có 2 người con một trai một gái. Tài sản của bố mẹ tôi là ngôi nhà cấp bốn trên diện tích đất 40m2 và một thửa đất 60m2. Ông bà nội, ông bà ngoại tôi đều đã mất. Nay mẹ tôi muốn phân chia di sản thừa kế của bố tôi cho anh em chúng tôi. Xin luật sư tư vấn giúp cách phân chia di sản thừa kế của bố tôi?

Trả lời:

Tài sản chung của bố mẹ bạn là ngôi nhà cấp bốn trên diện tích đất 40m2 và một thửa đất 60m2 nên di sản thừa kế của bố bạn để lại là ½ khối tài sản chung đó.

Do bố bạn mất không để lại di chúc nên di sản thừa kế của bố bạn sẽ được chia đều cho những người được hưởng thừa kế theo pháp luật ở hàng thứ nhất theo quy định tại Điều 649, Điều 650, Điều 651 Bộ luật dân sự 2015.

Hàng thừa kế thứ nhất của bố bạn gồm: mẹ bạn, 3 anh em trai bạn và chị gái bạn, tổng cộng có 5 người sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau, mỗi người được hưởng 1/5 di sản của bố bạn để lại.

Nhưng do chị gái bạn mất không để lại di chúc và mất sau bố bạn nên phần di sản thừa kế của chị ấy được hưởng từ bố bạn sẽ được chia đều cho những người thừa kế theo pháp luật ở hàng thừa kế thứ nhất của chị ấy theo quy định tại Điều 649, Điều 650, Điều 651 Bộ luật dân sự 2015, gồm có: chồng chị ấy, 2 người con chị ấy và mẹ bạn, tổng cộng là 4 người.

Do di sản của bố bạn để lại không thể chia đều bằng hiện vật cho 5 người được nên những người thừa kế có thể thỏa thuận về việc định giá hiện vật và thỏa thuận về người nhận hiện vật; nếu không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia theo Điều 660 Bộ luật dân sự 2015.

Giả sử nếu tất cả các bên thống nhất định giá tài sản chung của bố mẹ bạn gồm ngôi nhà cấp bốn trên diện tích đất 40m2 là 2 tỷ, miếng đất 60m2 là 3 tỷ, tổng cộng là 5 tỷ thì phần di sản của bố bạn để lại là ½ số đó, tức là 2 tỷ 500 triệu, ½ còn lại là tài sản của mẹ bạn.

Di sản thừa kế 2 tỷ 500 triệu của bố bạn sẽ chia đều cho 5 người: gồm mẹ bạn 500 triệu, 3 anh em trai bạn mỗi người 500 triệu. Còn phần chị gái bạn 500 triệu sẽ được chia đều cho 4 người được hưởng thừa kế ở hàng thứ nhất của chị ấy, mỗi người 125 triệu, chồng chị ấy 125 triệu, 2 con chị ấy mỗi người 125 triệu và mẹ bạn 125 triệu.

Trên đây là cách chia thừa kế theo quy định pháp luật, còn trên thực tế khi chia nếu có ai từ chối nhận phần di sản, ví dụ như mẹ bạn từ chối nhận di sản của chị gái bạn thì di sản 500 triệu của chị gái bạn sẽ chia đều cho 3 người gồm chồng và 2 con chị ấy chứ không phải chia thành 4 như trên nữa.

3. Tình huống 3 – Thừa kế thế vị

Hỏi: Bố mẹ tôi có 4 người con gồm tôi – là con trai út, 2 chị gái và anh trai cả nhưng anh ấy mất cách đây 6 năm và vợ chồng anh ấy có 2 người con, một trai một gái. Bố mẹ tôi không hợp nhau nhưng không ly hôn mà sống ly thân, bố mẹ tôi có 2 ngôi nhà nên đã thỏa thuận chia tài sản chung vợ chồng mỗi người một ngôi nhà. Không may cách đây một năm mẹ tôi mất không để lại di chúc và vừa qua thì bố tôi lấy vợ mới. Ông bà nội, ông bà ngoại tôi đều đã mất. Xin luật sư hướng dẫn tôi cách phân chia di sản thừa kế của mẹ tôi để lại?

Trả lời:

Di sản thừa kế của mẹ bạn là ngôi nhà mà bố mẹ bạn đã phân chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân theo Điều 38, 39, 40 Luật hôn nhân gia đình 2014 và Điều 213 Bộ luật dân sự 2015.

Do mẹ bạn mất không để lại di chúc nên theo Điều 649, Điều 650, Điều 651 Bộ luật dân sự 2015 di sản này sẽ được chia đều thành 5 phần cho những người được thừa kế di sản của mẹ bạn, gồm bố bạn, bạn, 2 chị gái bạn, và  anh trai bạn nhưng anh ấy đã mất trước mẹ bạn nên 2 người con của anh ấy được hưởng thừa kế thế vị phần di sản mà anh ấy được hưởng nếu còn sống theo quy định tại Điều 652 Bộ luật dân sự 2015 – cũng xin nói rõ thêm do anh trai bạn mất trước mẹ bạn nên phần di sản của anh ấy chỉ có các con anh mới được hưởng thừa kế thế vị, còn vợ anh ấy cũng như bố bạn không được hưởng trong phần di sản của anh ấy.

Mặc dù bố mẹ bạn sống ly thân và chia tài sản chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân nhưng bố bạn vẫn được hưởng di sản thừa kế của mẹ bạn vì bố mẹ bạn vẫn là vợ chồng về mặt luật pháp khi mẹ bạn còn sống và sau khi mẹ bạn mất thì việc bố bạn kết hôn với người khác không ảnh hưởng đến việc bố bạn được hưởng di sản thừa kế từ mẹ bạn theo quy định tại Điều 655 Bộ luật dân sự 2015.

Nếu ngôi nhà của mẹ bạn không thể chia đều thành 5 phần bằng hiện vật được thì có thể định giá ngôi nhà, ai nhận nhà đó thì sẽ trả tiền cho những người còn lại, nếu không ai nhận nhà thì sẽ bán ngôi nhà đó đi, ví dụ bán ngôi nhà đó được 3 tỷ thì sẽ chia đều thành 5,  mỗi suất được 600 triệu, bạn 600 triệu, 2 chị gái bạn mỗi người 600 triệu, bố bạn 600 triệu, 600 triệu còn lại của 2 người con anh trai bạn, mỗi cháu 300 triệu.

4. Tình huống 4 – Thừa kế theo di chúc

Gia đình tôi có 3 anh em, bố tôi hy sinh tại chiến trường miền Nam năm 1975 và không để lại di chúc. Ông bà nội, ông bà ngoại của tôi cũng đã mất từ lâu. Hai đứa em tôi lớn lên và đi lấy chồng ở nơi xa, còn tôi ở với mẹ. Mẹ tôi đã lập di chúc cho tôi 4/5 giá trị ngôi nhà đang ở. Di chúc của mẹ tôi được lập và chứng thực ở UBND xã. Tôi đã cố gắng liên hệ nhiều lần với các em tôi để nhận các giấy tờ cá nhân nhằm thực hiện việc khai nhận di sản thừa kế của mẹ tôi theo di chúc nhưng các em tôi không gửi và cũng không có biểu hiện gì về tranh chấp, khởi kiện. Mẹ tôi mất đến nay đã gần được 10 năm . Vậy tôi có thể nhờ toà phân chia di sản thừa kế theo di chúc của mẹ tôi không vì tôi nghe nói chỉ có 10 năm để khởi kiện vụ án tranh chấp thừa kế kể từ ngày người có di sản thừa kế qua đời và tôi có được giữ lại ngôi nhà và trả tiền cho các em tôi không?

Trả lời :

Theo Điều 645 Bộ luật dân sự 2005 thì thời hiệu khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế là 10 năm kể từ thời điểm mở thừa kế – tức là thời điểm người để lại di sản qua đời. Nhưng Bộ luật dân sự 2015 có hiệu lực từ ngày 01/1/2017 quy định thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó theo quy định tại Điều 623 Bộ luật dân sự 2015.

Như vậy, thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế của mẹ bạn còn khá dài, khoảng 20 năm  nữa. Bạn cũng như các em bạn còn nhiều thời gian để thỏa thuận trước khi có thể khởi kiện.

Trường hợp bạn muốn nhận di sản thừa kế ngay thì bạn có thể khởi kiện vụ án tranh chấp thừa kế nếu các em bạn không đồng ý. Nếu di chúc của mẹ bạn được xác định là hợp pháp và có hiệu lực căn cứ vào những quy định pháp luật về di chúc tại thời điểm mẹ bạn lập di chúc thì tòa án sẽ tiến hành định giá tài sản và xác định phần giá trị tài sản mà bạn được hưởng trong phần di sản đó theo nội dung di chúc.

Theo như bạn trình bày mẹ bạn lập di chúc cho bạn hưởng 4/5 giá trị ngôi nhà, 1/5 giá trị ngôi nhà còn lại nếu mẹ bạn chưa định đoạt thì theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 650 Bộ luật dân sự 2015 về Những trường hợp thừa kế theo pháp luật, Phần di sản không được định đoạt trong di chúc sẽ được chia đều cho những người được hưởng thừa kế theo pháp luật của mẹ bạn, đó là 3 anh em bạn, mỗi người 1/15 giá trị căn nhà.

Bạn có thể yêu cầu tòa án xác nhận cho bạn nhận di sản bằng toàn bộ hiện vật là ngôi nhà và thanh toán phần giá trị được hưởng cho các em bạn. Ví dụ, nếu định giá ngôi nhà mẹ bạn để lại là 3 tỷ thì 2 em gái bạn mỗi người 1/15 giá trị căn nhà, tương đương 200 triệu. Sau khi bản án có hiệu lực pháp luật thì bạn trả 200 triệu cho mỗi người em của bạn và làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà đứng tên mình bạn đối với ngôi nhà đó theo quy định tại Điều 659 Bộ luật dân sự 2015.

Nếu di chúc của mẹ bạn bị vô hiệu thì di sản thừa kế của mẹ bạn sẽ được chia đều cho những người thừa kế theo pháp luật ở hàng thứ nhất của mẹ bạn, là 3 anh em bạn theo quy định tại Điều 651 Bộ luật dân sự 2015.

Có thể bạn quan tâm:
Tư Vấn Pháp Luật Qua Zalo, Email, Messenger
Dịch Vụ Luật Sư Tranh Tụng Tại Tòa Án

Chi tiết vui lòng liên hệ:
 
CÔNG TY LUẬT SÓNG HỒNG
 
Địa chỉ: Tầng 3, số 26 phố Lê Đại Hành, phường Lê Đại Hành, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội.
 
Luật Sóng Hồng
Dịch vụ luật sư